Duž “Velikog puta svile” – izlet

Ovaj izlet je deo našeg putovanja u Gruzijiu, u okviru ture Azerbejdžan-Gruzija-Kipar.

Nakon izleta u čarobni Veliki Kavkaz prethodnog dana, došao je red na drugi izlet. On uključuje odlazak do obližnjeg grada Mtskheta – gruzijske drevne prestonice i religijskog centra – i posetu crkvi Jvari i katedrali Svetitskhoveli. Potom je planiran obilazak jednog od najstarijih arheoloških nalazišta na svetu – drevnog grada-pećine, Uplistsikhe. Za sam kraj izleta, predviđena je poseta Staljinovom muzeju u njegovom rodnom gadu po imenu Gori.

Ista ekipa (tj. vodič i vozač :)) došla je po nas oko 9h. Još uvek pod uticajem jučerašnjeg susreta sa prekrasnom gruzijskom prirodom, razmenjujemo utiske sa Davidom (vodičem). On nam objašnjava kako ovog puta nećemo imati prilike da uživamo u tako divnim pejzažima, ali da ćemo obići istorijski i kulturno izuzetno važna mesta u Gruziji.

Prva „stanica“ je crkva Jvari (čije se ime prevodi kao Crkva Svetog Krsta), nekih 20 km od Tbilisija. Nalazi se na vrhu brda sa kog se pruža pogled na grad Mtskheta i ušće reka Kure (Mtkvari) i Aragvi. Dok joj prilazimo, deluje nam prilično sićušno na tom uzvišenju, ali ubrzo postajemo svesne njene istinske veličine u religijskom smislu – bujica ljudi već hrli uz brdo ka njoj ili se spušta u povratku, a pred crkvenim dverima je red onih koji čekaju da uđu…

David nam priča da je to mesto na kom je Sveta Nina podigla veliki drveni krst na mestu paganskog hrama, kada je hrišćanstvo primio kralj Mirijan III, vladar tadašnje Gruzije (tačnije, kraljevine Kartli koju su stari Grci i Rimljani nazivali Iberijom). Legenda kaže da se jednog dana, kada je kralj (tada još uvek poklonik paganizma) lovio u obližnjim šumama, tama iznenada spustila na zemlju, a kralj u potpunosti oslepeo. Očajan, pomolio se bogu Svete Nine, a u tom trenutku pojavila se svetlost i kralj se ubrzo obreo u svojoj palati u Mtskheti. Zahvalan zbog tog čuda, kralj je prihvatio religiju koju je propovedala Sveta Nina, pokršteni su svi članovi njegove porodice, kao i stanovništvo prestonice, a hrišćanstvu je dao status državne religije (u prvoj polovini IV veka). Tako je Gruzija – posle Jermenije – postala druga hrišćanska zemlja na svetu. Na mestu gde je stajao krst, podignuta je crkva krajem VI ili početkom VII veka; služila je kao model za izgradnju brojnih crkava u Gruziji, a danas se nalazi na listi UNESCO-ve svetske baštine.

Dok obilazimo crkvu, njenu okolinu i dok uživamo u pogledu na obližnji grad i lep pejzaž, David nam priča o tri blaga Gruzije koja su na UNESCO-voj listi nematerijalnog kulturnog nasleđa čovečanstva: gruzijsko pismo, polifono pevanje (vokalno višeglasje) i proizvodnja vina. Gruzija se smatra najstarijom zemljom koja proizvodi vino, sa tradicijom koju neguje već 8.000 godina. Gruzijci su razvili poseban način pravljenja vina tako što grožđe čuvaju u glinenim posudama (zvanim „kvevri“) zakopanim u zemlju. Tek nakon toga sledi razdvajanje grožđa i „soka“, što gruzijskom vinu daje poseban kvalitet. Kada je reč o polifonom pevanju, najbolji primer svakako je pesma „Chakrulo“ (patriotska pesma iz regiona Kahetija) – ona je (zajedno sa još 26 kompozicija iz celog sveta) uvrštena na „Zlatnu ploču“ letelice Vojadžer koja je poslata u svemir 1977. godine.

Nakon obilaska crkve Jvari, krećemo ka gradu Mtskheta i katedrali Svetitskhoveli.

David nam objašnjava da je Mtskheta bila prva prestonica Gruzije, ali je sedište zemlje premešteno u Tbilisi (najverovatnije početkom VI veka) – okružen planinama, Tbilisi je predstavljao prirodno utvrđenje, teško osvojivo. Ipak, Mtskheta do danas ostaje religijski centar i crkveno sedište zemlje. Katedrala Svetitskhoveli nalazi se na UNESCO-voj listi kulturne baštine. Originalna crkva izgrađena je još u IV veku (za vreme vladavine Mirijana III), a današnja konstrukcija odoleva zubu vremena već 10 vekova (završena je 1029. godine). Dok prilazimo katedrali, prolazimo kroz bazar – uske uličice pune tezgica koje nude raznovrsnu robu (uglavnom lokalne rukotvorine): nakit, šubare, ćilime, slatkiše, sladolede od vina, kafu, suvenire… Dok radoznalo posmatramo taj šarenoliki svet oko nas, lako gubimo Davida iz vida koji, već naviknut na taj prizor, krupnim koracima grabi ka katedrali. Uspevamo da se uspešno iskobeljamo iz tog lavirinta (uz odluku da ćemo svemu tome više pažnje posvetiti u povratku) i stižemo do zidom opasanog crkvenog kompleksa.

Od Davida saznajemo da ime katedrale u prevodu znači „životvorni stub“ („sveti“ na gruzijskom znači „stub“, a „tskhoveli“ znači „životvorni“). Priča nam kako se u životopisu Svete Nine navodi da su dva Jevrejina iz tadašnje Gruzije otputovala u Jerusalim da gledaju raspeće Hristovo. Jedan od njih bio je Elioz koji od rimskog vojnika dobi Hristovu odeždu (hiton). Kada su stigli u Mtskhetu, Elioz svojoj sestri Sidoniji pokaza odeždu. Ona ju je celivala, prigrlila i od siline osećanja na mestu ostala mrtva. Iz Sidonijinih ruku niko nije mogao izvući svetu odeždu pa su je sahranili sa njom. Na njenom grobu je kasnije izraslo ogromno drvo kedra i upravo je to mesto Sveta Nina odredila kao ono na kom će car Mirijan III podići crkvu nakon prihvatanja hrišćanstva. Drvo kedra je posečeno i od njega načinjeno 7 stubova za izgradnju crkve. Međutim, kada je sedmi stub trebalo da se postavi u temelje, niko ga nije mogao s mesta pomaći. U jednom trenutku, neobjašnjivom silom podigao se u vazduh, ostavši iznad zemlje. Vratio se nakon molitvi Svete Nine i počeo pokazivati isceljujuća svojstva. Po tom, sedmom stubu, katedrala je i dobila svoje ime.

Svetitskhoveli je bila mesto krunisanja gruzijskih kraljeva, ali isto tako i mesto gde su oni sahranjivani (pronađeno je 6 grobova, ali se veruje da ih ima više). Na nas je veći utisak ostavila spoljašnjost katedrale (kao i izgled kompleksa u celosti), nego njena unutrašnjost. Dok obilazimo i razgledamo fasadu, David nam skreće pažnju na jedan od reljefa – na njemu su prikazani znaci zodijaka.

Nakon posete crkvama Mtshkete, krećemo dalje – i to do mesta koje će nas vratiti mnogo dalje kroz istoriju, milenijumima unazad… To je Uplistsikhe, drevni grad-pećina, čija istorija datira iz drugog i prvog milenijuma pre nove ere. Predstavlja najstarije urbano naselje na teritoriji Gruzije, a naročit značaj (kao verski, politički i kulturni centar) imao je u periodu od IV veka p.n.e do IV veka n.e. Nakon toga (kada je Gruzija prigrlila hrišćanstvo), njegov značaj slabi. U XIII-XIV veku pretrpeo je značajna oštećenja usled napada Mongola i praktično biva napušten. Do XIX veka okolno stanovništvo ga je povremeno koristilo kao sklonište od neprijateljskih napada, a potom postaje arheološki lokalitet i spomenik kulture od izuzetnog značaja.

Uplistsikhe je prava turistička atrakcija i to prilično uređena – pored dela gde se prodaju ulaznice, nalaze se toaleti, prodavnica suvenira, kafe-restoran… Lokalitet je izuzetno  zanimljiv budući da je grad usečen u steni – uglavnom je reč o prirodnim pećinama i usecima, ali u pojedinim delovima postojalo je i „dograđivanje“. Pošto ne postoje ulice u klasičnom smislu, uglavnom morate biti pažljivi dok se penjete uz stene (jer mogu biti klizave) ili dok skačete sa jednog kamena na drugi 🙂

Dok nas David odvodi do najznačajnijih delova grada i najbolje očuvanih „kuća“, počinje da duva jak vetar koji sa sobom donosi fini sitni pesak – dok stojimo na stenama, bez bilo kakvog zaklona u neposrednoj blizini, pesak se poput najfinijih iglica zabada u kožu… Na par trenutaka bilo nam je teško da gledamo, ali i da pričamo 🙂 pod tom „peščanom olujom“ – na svu sreću, ubrzo je prestala.

Obilazimo ostatke hrama, pozorišta, apoteke, bunara… zavirujemo u kuće koje govore o društvenom statusu svojih vlasnika…

Ulazimo i u crkvicu iz X veka, na uzvišenju, podignutu na mestu gde se nalazio paganski hram. Nakon obilaska, spuštamo se do tunela kojim ujedno i izlazimo iz grada – taj tajni prolaz vodi ka reci Kuri (Mtkvari) i verovatno je služio kao put kojim je donošena voda s reke.

Po „planu i programu“, sledeća – i poslednja – „stanica“ je muzej posvećen Staljinu, u njegovom rodnom gradu (Gori). Međutim, odlučujemo da promenimo plan… Još uvek pod utiscima od prethodnog dana (prelepi Veliki Kavkaz!), u poređenju sa kojima ovaj izlet gubi nešto od svoje lepote, dogovaramo se sa Davidom da se vratimo u Tbilisi kako bismo imale još vremena za uživanje u tom gradu, pre no što sutradan krenemo za Kutaisi. Šetnja po Tbilisiju deluje nam mnogo primamljivije od priče o Staljinu, priznajemo Davidu. Uz odobravanje, i on i vozač prihvataju naš predlog i sa liste izostavljamo muzej u Goriju (ali ipak prolazimo kroz grad :))…

Više detalja o našem boravku u Gruziji možete saznati iz naših tekstova o toj zemlji, Tbilisiju, izletu u Veliki Kavkaz i Kutaisiju.